آن كه سلطان محمد ثانى پسر سلطان مراد ثانى كه در سنهء 858 اين شهر را فتح نمود ملقب به فاتح شد ، اسم اين شهر را اسلامبول گذاشت . « بلدهء طيبه » تاريخ آن است . بول در تركى به معنى فراوان است ، يعنى اسلام در اين شهر فراوان است . وجود ديگر هم براى تسميهء آن گفته و نوشته‌اند ، ذكر آن‌ها موجب تطويل است . و اين شهر مشتمل بر بلاد ثلاثه است ، يكى بيك‌اوغلى كه ارامنه و فرنگيان منزل دارند ، و يكى اسلامبول كه مسلمانان در آنجا اقامت دارند و ارامنه و غيره هم در آنجا كسب مىنمايند و ميان محلهء بيك‌اوغلى و اسلامبول جسرى از آهن ساخته‌اند كه هشتصد قدم طول آن است و سى ذرع عرض دارد و در نهايت استحكام ساخته شده است و شب و روز مردم از اين محله به آن محله عبور مىكنند و كالسكه و درشكه از روى پل مىگذرد و تقريباً روزى هزار تومان حق‌العبور اين پل است كه از هر نفرى نيم شاهى وقت رفتن و نيم شاهى در مراجعت مىگيرند و محلهء ديگر اسكودار است كه اسكوسرا عمارت قديم سلطان در آنجا است . ( نظير ) شهر اسلامبول در هيچ جاى دنيا نيست ؛ از اقصى بلاد عالم ، مىتوانند مال‌التجاره را به سهولت به اين شهر بياورند از روى دريا ، و خيلى آباد و معمور است . محلهء بيك‌اوغلى خيرى آبادتر و مرغوب‌تر از محلات ديگر است . اجناس نفيسهء مرغوبه از هر قبيل در آنجا يافت مىشود . و در محلهء مسلمانان ، مساجد عاليه زياد دارد كه معروف آفاقند . از جمله مسجد اياصوفى و مسجد شاه سليمان است كه مانند آنها در همهء عالم نيست و تفصيل هر يك از مساجد و عمارات در موقع خود فرداً فرداً ذكر مىشود . لاجرم وسعت خاك عثمانى از تمام ممالك اروپا افزون‌تر است ، با آن كه ايالت بلغار و بوضيا « 1 » كه بلاد يوشناق باشد ، از دست آنها بيرون رفته است ، باز آن همه خاك و آب ، برّاً و بحراً در تصرف آنها است و پادشاه عثمانى را سلطان‌البرّين و خاقان‌البحرين مىنامند . عمارات سلطنتى عمارت دولمه باغچىسى از بناهاى سلطان عبدالعزيز است ؛ عمارت بسيار خوبى است . اغلب پله‌ها و ديوارها از سنگ مرمر است . شانزده ستون مرمر منقش در وسط آن عمارت

--> ( 1 ) . بوسنى !